ملا عبد الفتاح فومنى گيلانى
183
تاريخ گيلان ( فارسى )
امراى خراسان رسيده « 1 » ، از ابتداى خراسان تا كنار آب مرغاب ، جميع سلاطين و خوانين و امرا به عزل او معزول و به نصب او منصوب باشند و اختيار ملكى و مالى رعيت و سپاهى را متعلق مشاراليه شناسند . و مشار اليه را بالانفراد و الاستقلال در امور مذكور مدخل دانند . ميرزاى عالميان به قانون و آداب خواجه نظام الملك طوسى - وزير سلطان ملكشاه سلجوقى - و خواجه شمس الدين محمد صاحب ديوان - وزير ابقا خان چنگيزى - بلكه زياده از آن صاحب جاه و اختيار گرديده و گردن تكبر و تجبر ، از گريبان غفلت و غرور كشيده ، اسباب تجمل از بابت نه سراسپ يراق مرصع و استرهاى بارى و شترهاى قطارى دويست قطار و خيمههاى منقش و پردههاى اطلس زرنگار ملوكانه ترتيب داده ، از قزوين روانهء خراسان گرديد . و در سرحد مشهد مقدس نزول فرموده ، با خدام آستان ملايك آشيان ، در باب مداخل و مخارج آستانهء رفيعهء منيعه و وظايف و سيور غالات پيچيده ، گفتگوهايى نمود . و با محراب خان - حاكم مشهد مقدس - دربارهء جمع و خرج الكاء و رسومات عساكر و مواجب سپاه و قشون ، ابواب منازعات و مكابرات گشود . چنانچه از سختگيرى مشاراليه عرصه بر ساكنان روضهء منورهء مقدسه تنگ شده ، كار به دشوارى و اضطرار رسيده بود كه در خلال اين حال و اثناى اين قيل و قال ، سبب رشك و عداوتى كه هر طبقه از اصناف مردم ، على الخصوص اهل مهم و ارباب منصب را با يكديگر مىباشد ، حاتم بيك اعتماد الدوله عرض مىكند كه ميرزاى عالميان با آن همه لاف و گزاف و كاردانى و رشد و تلاش و اهتمام دربارهء توفير وجوهات ديوانى ، مبلغ هجده هزار تومان از تفاوت تسعير برنج لاهجان ، از رعايا
--> ( 1 ) - در اصل : مخارج امراى خراسان به او رسيده .